Toespraak 4 mei 2018

Op vrijdagavond 4 mei 2018 waren er op meerdere plaatsen in Westerveld, dodenherdenkingen waarbij namens het gemeentebestuur een toespraak is gehouden.

De tekst van de toespraak (die uitgesproken op detailniveau, op de verschillende locaties iets anders geweest kan zijn):

Het is dit jaar 73 jaar geleden dat er in Nederland vrijheid terugkwam na vijf jaar Tweede Wereldoorlog. We kennen waarschijnlijk allemaal wel de zwart-witbeelden van de geallieerden die met Sherman-tanks, Willy-jeeps en Liberator-motoren door de straten reden en toegejuicht werden door feestvierende Nederlanders.
De rood-wit-blauwe vlag die jaren opgevouwen was geweest, werd uit de mottenballen gehaald, dames trokken speciale patchwork bevrijdingsrokken aan, en er werden chocoladerepen en sigaretten uitgedeeld.
Een enorme ontlading na vijf jaar onderdrukking en oorlogsgeweld. Voor velen kwam dit feest te laat: zij waren al gesneuveld in bijvoorbeeld concentratiekampen, tijdens bombardementen, door ziekte bij gebrek aan medische zorg, door honger of in hun strijd tegen de bezetters.

Vanavond zijn wij hier bijeen om de slachtoffers van oorlogsgeweld te herdenken: niet alleen de burgers en militairen die in het Koninkrijk der Nederlanden, tijdens de Tweede Wereldoorlog, het leven lieten. Wij herdenken allen die, waar ook ter wereld omgekomen zijn sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, in oorlogssituaties én bij vredesmissies.

<...>

Na 1945 is vaak gezegd: “Dit nooit weer”. En hoewel we op Nederlandse bodem daarna ook geen oorlog meer hebben gekend, zien we wereldwijd een héél ander beeld. Al decennialang vallen er dagelijks slachtoffers als gevolg van misstanden, oorlogsgeweld en onderdrukking én sterven mensen door gebrek aan medische zorg en eten óf in hun vlucht voor de gruweldaden.

Als we het er met elkaar over eens zijn, dat we nóóit meer oorlog willen,
als ‘wereldvrede’ nog steeds als grootste wens uitgesproken wordt,
hoe kan het dan, dat de werkelijkheid zó anders is?

‘Mensen’ willen vrede en tegelijk zijn het ‘mensen’ die elkaar de meest verschrikkelijke dingen aandoen! Er wordt daarbij weliswaar meer en meer materieel en techniek gebruikt, maar het is de mens die aan de basis staat: mensen ontwikkelen de techniek én zetten deze in.
Ja, het zijn ‘mensen’ die het zo ver laten komen, dat er oorlog uitbreekt én dat deze voortduurt. Wat is er toch met ‘die’ mensen aan de hand?

Het meest beangstigende is misschien nog wel, dat we dan niet kunnen spreken van een select groepje. We kunnen niet spreken van: ‘die mensen’.
Waarschijnlijk zit het in ons allemaal: bij de één klein en héél diep, bij de ander is dat vermogen groter en meer aan de oppervlakte. Maar het zit in ons allemaal.

Kijk maar eens in gedachten naar de directe omgeving:

  • het pesten en buitensluiten van dat ene kind in de klas of bij de sportvereniging
  • iemand op het werk die altijd het mikpunt van zogenaamde grapjes is of die informatie bewust niet doorgespeeld krijgt
  • iemand in de straat die vreemd aangekeken wordt én niet gegroet wordt omdat hij nooit mee wil doen aan buurtactiviteiten én de tuin als enige niet op orde heeft
  • supporters die niet in de gaten hebben dat je een tegenstander nodig hebt om een wedstrijd te kúnnen houden én niet beseffen dat het om een spel gaat
  • roddelen over dat ene familielid dat niet op de verjaardag aanwezig is, omdat er ruzie met hem of haar is
  • spreken over ‘zij’ die éérst maar iets moeten doen voordat je zelf iets in je gedrag verandert
  • de zogenaamde ‘heks’ of ‘oude brompot’ die in het verzorgingshuis buitengesloten wordt van activiteiten of van het gezamenlijk eten in de eetzaal
  • denk eens aan die ene persoon die niet in een whatsapp-groep mag en óók eens aan degene die graag uit een bepaalde whatsapp-groep wil maar door groepsdruk er alsnog in blijft.

Overal om ons heen komt buitensluiting én het denken in wij-zij, voor:

  • díe is anders,
  • díe hoort er niet bij,
  • díe deugt niet.

Het vormen van groepen, het versterken van de saamhorigheid binnen de eigen groep én het benadrukken van de verschillen met andere groepen: we zien het allemaal dagelijks én we doen er allemaal aan mee.
Omdat het in ons zit.
En daarmee is het ook niet direct verkeerd – niets menselijk is ons vreemd - maar: ben je er wél bewust van, blijf kritisch, blijf nadenken en doe niet zomaar ergens aan mee.

U bent vast wel eens naar een concert geweest waarin de zanger riep: Say yeah!
En de hele zaal riep: Yeah!
Of misschien vroeg een dirigent of bandleider aan de zaal om op de maat mee te klappen: …en de hele zaal klapte mee, zonder er bij na te denken.
Iemand roept op tv om nú naar een bepaalde website te gaan, en de site ligt in no-time plat omdat kijkers dat massaal doen.
Op Facebook wordt opgeroepen om op een vrijdagavond naar een specifiek dorp te komen, en velen doen dat. Om er bij te horen? Om niet door anderen als ‘saai’ of ‘loser’ uit de groep gezet te worden?

Allemaal voorbeelden van vrij onschuldige oproepen waar heel veel mensen, zónder er bij na te denken, gehoor aan geven. Het overkomt ons allemaal, omdat het in ons zit.

Dus nogmaals: wees je er bewust van, blijf kritisch, blijf nadenken, doe niet zomaar ergens aan mee, blijf afwegen én blijf vooral lief voor elkaar.
Geef in de eerste plaats zelf inhoud aan én het goede voorbeeld in: “Dit nooit weer”.